آموزش وردپرس
سرخط خبرها
خانه / اقتصادی / نقد…! چالش یا فرصت

نقد…! چالش یا فرصت

به نام خدا

نقد… چالش یا فرصت

 

نقد را میتوان جدا کردن سره از ناسره و شناختن خوبی‌ها و بدی‌های یک چیز، تعریف کرد.

کلمه نقد، به تنهایی، یعنی تشخیص خوب از بد. انتقاد هم در حقیقت یعنی «آشکار کردن خوبی‌ها و بدی‌ها»؛ اما در جامعه امروزی، معنی «ایرادگیری» و «عیب‌جویی»ِ تنها را پیدا کرده است؛ همان‌طور که بعضی‌ها گمان می‌کنند نقد هم به همین معناست در حالی که این‌طور نیست.

نقد و گفت وگو از جمله مباحث تأثیرگذار و تحول آفرین در کمال علمی جامعه به حساب می آید

نقد در اصطلاح علمی یعنی ارائه دیدگاه مبتنی بر نکته سنجی معایب و محاسن یک اثر اعم از گفتار، نوشتار یا فیلم بدون دخالت حبّ و بغض های غیرعلمی.

اهمیت و جایگاه نقد:

یکی از  مهم ترین نشانه های شکوفایی علم و اندیشه در یک جامعه  و همچنین از علائم رشد و بالندگی و پویایی یک ملت ، رونق مباحث علمی ، تضارب آرا و تبادل افکار است.

یکی از شرایط لازم برای تحقق نشاط و پویایی علمی در جامعه و ایجاد یک جامعه علم دوست و اندیشه پرور ، آزادی اندیشمندان در ارائه نظریات علمی خود است. جامعه ای که عالمان آن از بیم سر در گلیم بکشند ، بالتبع جاهلان و چاپلوسان در راس خواهند نشست. البته باید توجه داشت که آزادی اندیشه هرگز به معنای آزادی هتاکی و پرده دری و بازیچه گرفتن دین و فرهنگ و هویت یک ملت نیست زیرا که اخلاق حاکم بر آزادی است.

معنا شناسی نقد:

نقد  و انتقاد به معنای ارزیابی منصفانه یک چیز است و برای ارزیابی ،در بسیاری از موارد لازم است در کنار بیان نقاط ضعف ،نقاط قوت را نیز یادآور شد.

پس کلمه انتقاد به معنای نکته گیری و عیب جویی نیست،بییشتر به معنای نکته سنجی و تحقیق است.

ضرورت نقد:

آزادی نقد، به شرط رعایت آداب اخلاقی آن ، در یک جامعه هیچ ضرری در پی نخواهد داشت؛ زیرا یا انتقاد وارد است که  در آن صورت  باید  از منتقد تشکر کرد که عیب کار یا نادرستی اندیشه ما را گوشزد کرده است و یا وارد نیست که پاسخ داده می شود و سوء تفاهم ایجاد شده، برظرف می گردد.

امام صادق (ع) در حدیث مشهوری می فرمایند: «بهترین دوستان در نزد من کسانی اند که عیوب و نواقص من را به من هدیه دهند.

اصولا ،باید دانست که نقد و انتقاد از نابسامانی ها و کج اندیشی ها ، از وظایف دینی مردم است.

افزون بر این، نقد اندیشه ها و گفتار ها و کردار های نادرست یک فرد یا گروه ، خدمت به خود آن فرد یا گروه است. هرچند ممکن است آنان خود، در  ابتدا از جنین خدمتی ناراحت شوند، اما ناراحتی آنان نباید موجب شود که ناقد ، از نقد صرف نظر کند.

نقد اگر درست و براساس موازین اخلاقی ا نجام پذیرد ، میتواند چشم دیگر شخص نقد شونده باشد؛چشمی که بی عینک حب و علاقه به اندیشه یا عملکرد او می نگرد و قصد آن دارد که ناهنجاری ها و ناراستی های او را دریابد و به و گوشزد کند. به گفته سعدی:

به نزد من آن کس نکوخواه توست                           که گوید فلان خار در راه توست

شرایط اخلاقی نقد:

اگر در نقد ، به ویژه نقد های علمی،ناقد در پی بیان درستی و نادرستی های یک اندیشه است، طبیعتا نخستین شرط این کار، آن است که آن سخن را به درستی فهمیده باشد؛ چرا که نقد بدون فهم و رد بدون درک ،نشانه گستاخی جاهلانه و حق شناسی نقاد است.

البته کسی که اندیشه ،گفتار یا کردار او مورد نقادی قرار می گیرد، نباید فورا نقاد را به عدم فهم مطالب خود متهم کند، آفت بزرگی که متاسفانه در عرصه نقد و نقادی ومناظرات علمی جامعه ما از هر دو سو به وفور مشاهده می شود.

یکی از مهم ترین موضوعاتی که رعایت آن شرط اصلی فهم سخن گوینده یا نویسنده وهمچنین شرط اصلی درک حقیقت یک گفتار یا رفتار است، کنار گذاشتن حب و بغض هاست.

تاثیر حب و  بغض تا آنجاست که میتواند هنر را عیب و عیب را هنر جلوه دهد. البته باز هم باید توجه داشت که کس یا کسانی که اندیشه یا رفتار آنان مورد  نقد قرار گرفته است، اخلاقا مجاز نیستند ناقد را به سوءغرض و داشتن حب و بغض نسبت به خودشان متهم کنند.آنان موظفند به برسی ادله ناقد پرداخته  و درستی یا نادرستی آنها را بنمایانند.

یکی دیگر از آفت های اخلاقی بزرگ در عرصه نقد نقادی این است که بسیاری از افراد در پاسخ نقدهای ناقدان، بدون آنکه به پاسخگویی نقدها بپردازند، به برسی آثار ناقد و مطالعه سرگذشت و تاریخ زندگی ناقد پرداخته،می کوشند به گونه ای از لابلای اندیشه ها و اعمال خودش بی عملی ها و نادرستی ها را استخراج کنند و آنها را به رخ ناقد بکشند. همین است که که موجب هراس از نقد شده و نقد را به کالایی قاچاق یا امری تشریفاتی تبدیل کرده است و کمتر کسی جرئت میکند اندیشه ای را نقادی کند.مگر آنکه از دوستان نقد شونده بوده و از قبل با او تبانی کرده باشد تا با نامی مستعار و به منظور رواج دادن یک اندیشه به نقد آن بپردازد و یا از خودش مطمئن باشد یا دارای انگیزه بسیار بالایی باشد.

عمل نکردن ناقد به سخنان خودش دلیل بی اعتباری و نادرستی نقد او نمی شود.تنها ثمره و پیامد متقابل،محروم کردن خود از هدایت ها  و نصایح دیگران است.

در برخی موارد کسی که مورد نقد قرار می گیرد، به جای پرداختن به پاسخ نقدهای فرد ناقد،به کالبد شکافی انگیزه او اقدام میکند.

کسی که اندیشه یا سخنی را نقد میکند در حقیقت در جهت اصلاح و تکمیل آن گام برداشته است، بنابرین هرگز نباید نقد او را به معنای در افتاد با شخص نقد شونده تلقی کرد.

یکی از شیوه های نادرست و خلاف اخلاق در نقد، برچسب زدن و انگ زدن به صاحبان اندیشه یا به ناقدان است.
تاثیر اخلاقی گفتار و توصیه ای که خود فرد به آن عمل می کند، به مراتب بیشتر از توصیه هایی است که در کردار و رفتار فرد توصیه کننده خلاف آنها مشاهده می شود.کسی که خود رطب میخورد ، اگر دیگران را نهی کند، گفتار او تاثیر لازم را نخواهد داشت.

امید است با مطالعه این مقاله با معنای درست نقد و انتقاد آشنا شده و ضمن درک اهمیت و ضرورت نقد، نه تنها از رواج نقد و انتقاد علمی در جامعه، هراس نداشته باشیم؛بلکه بکوشیم تا به این وظیفه اجتماعی واخلاقی عمل نمایم و در پایان در پاسخ به نقد های دیگران ، موازین اخلاقی را رعایت کرده باشیم.

و من الله توفیق

محمدسعید سید علی پور

۲۴/۱۰/۱۳۹۷

منابع:

-اخلاق نقد، حسن اسلامی

-پاسخ دندان شکن،حسین معصومی همدانی

-آیین نقد کتاب،بهاءالدین خرمشاهی

-مغالطات،سیدعلی اصغر خندان

-درک کردن و رد کردن،محمد اسفندیاری

-معرفت شناسی دینی،محمد فنایی اشکوری

-آیین و اخلاق کاربردی،احمد حسین شریفی

-سایت های مرتبط با موضوع

درباره ی سفیرصلح

همچنین ببینید

فرمانده ناحیه مقاومت بسیج فریدونکنار: مشکلات کشور با الگوی حماسه خرمشهر برطرف می‌شود

فرمانده ناحیه مقاومت بسیج فریدونکنار گفت: مشکلات امروز کشور ما با الگوی حماسه خرمشهر قابل برطرف شدن است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 + 2 =