الگوی «کشت» در مازندران تغییر می‌کند؟  

کشت برنج به عنوان مهم‌ترین منبع روزی کشاورزان مازندرانی محسوب می‌شود و باید پرسید چه راهکاری پس از تغییر الگوی کشت برای حفظ و یا افزایش درآمد” این کشاورزان در دستور کار قرار می گیرد.

هِندل را بر‌می‌دارد، در حفره مخصوص تیلر خود می‌گذارد و با تمام توان می‌چرخاند؛ ناگهان صدایی بلند تمام فضای محیط را پر می‌کند، بر روی زین مستطیلی باریکش می‌نشینند و با جاگذاری دنده رو به عقب، به جلو حرکت می‌کنند”. این صدا در این ایام در مازندران یعنی فصلی سخت و پررنج برنجکاری شنیده می‌شود، صدایی که به منزله یک آماده‌باش برای “کشاورزان شمالی” است، این صدا می‌گوید”فصل کاشت، داشت و برداشت برنج” آغاز شده است.
به گزارش خبرشمال، اگر در این ایام به استان‌های شمالی به ویژه مازندران سفر کنید، قطعا این صحنه را خواهید دید که کشاورزان در اراضی کشاورزی خود، مشغول آماده‌سازی آن هستند تا دانه‌های “برنج و نشا” را در آن اراضی بکارند و پس از یک دوره چند ماهه مراقبت از آن، اقدام به برداشت کنند. صحنه‌هایی که برای کشاورزان سختی دارد و حس زندگی و برای مسافران و بینندگان جذاب است و ارزش ساعت‌ها دیدن را دارد.
کشاورزان شمالی که با هدف کسب رزق و روزی اقدام به کشت محصولات کشاورزی به ویژه برنج می‌کنند، همواره در سال‌های گذشته، با مشکلاتی دست و پنجه نرم می‌کردند.
مشکلاتی که به ویژه در فصل داشت برنج سختی مضاعفی بر آنها وارد می‌کند و حتی با وجود سیل فروردین ماه امسال و بارش‌های شدید باران پابرجاست. یکی از این مشکلات مباحث مربوط به کمبود آب به ویژه در شرق مازندران است.
هرچند مشکل کمبود آب در مازندران تنها در حوزه کشاورزی نیست و آب شرب در این استان نیز در فصول مختلف به ویژه تابستان با قطعی‌های مکرر همراه می‌شود که شاید مهم‌ترین دلیل آن، نبود زیرساخت‌های لازم توسعه در صنعت آب و مدیریت ناشی از مهار آب‌های سطحی در فصول پرباران باشد.
در این میان شرق مازندران از جمله مناطقی است که کشاورزان آن، همواره با گرفتاری کمبود آب در فصل کشت و کار مواجه هستند.
یک کشاورز بهشهری در گفت‌و‌گو با خبرشمال این موضوع را تایید کرد و گفت که همواره در فصل داشت کشاورزی، با مشکل شدید کم‌آبی رو به رو می‌شویم و این مشکل حتی پس از بارش‌های خوب باران در سالی که گذشت هم پابرجا بود.
وی معتقد است حفر چاه‌های غیرمجاز و عدم برخورد مسئولان با آن، موجب شده تا آب‌های زیرزمینی رو به پایان بگذارد و با کمبود شدید آب زیرزمینی، شرق مازندران با مشکل آب رو به رو شود.
این کشاورز خاطرنشان کرده که مشکل تنها، تهی شدن لایه‌های زیرزمین از آب نیست، بلکه کشاورز وقتی با پمپ اقدام به بالاآوردن آب از زیرزمین می‌کند، به دلیل رسیدن وجود آب در لایه‌های بسیار پایین که خاک آن شوری زیادی دارد، آب شور به اراضی کشاورزی تزریق می‌شود و محصولات این مناطق در خطر برخورد با شوری و نابودی قرار دارد.
بر اساس این گزارش، در رابطه با شوری اراضی کشاورزی نیز یکی از اساتید خاکشناسی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری نیز چندی پیش در گفت‌و‌گویی اعلام کرده بود که حفر چاه‌های نسبتا عمیق و بی‌ضابطه در شرق مازندران، موجب شده تا آب شور در اراضی کشاورزی به تدریج وارد شود و این امر موجب شوری خاک شود، این شوری در نهایت منجر به شور شدن خام می‌شود و آن وقت است که هزینه پاکسازی خاک شور از نمک موجود در آن، به مراتب بیشتر از دیگر روش‌های ممکن است.
هرچند اوضاع در غرب مازندران با شرق کمی متفاوت‌تر است اما در مرکز مازندران به ویژه در شهرستانی همچون آمل و فریدونکنار نیز در برخی مواقع کمبود آب بحرانی می‌شود.
از سویی اساتید دانشگاه و محققان حوزه کشاورزی بارها درباره پورمصرف بودن آب برای کشت برنج هشدارهای لازم را داده بودند و حال این سال‌ها با وجود کمبود شدید آب حتی در استان پرآبی چون مازندران، همچنان این کشت پابرجا مانده است.
درست است که در کمتر از نیم دهه گذشته، کشت برنج به صورت تقریبا مکانیزه و غیره با افزایش مبلغ رو به رو شده و به صورت تقریبی برای کشاورزی به صرفه است اما توصیه محققان و اندیشمندان برای استان، تغییر تدریجی الگوی کشت به سوی محصولات کمتر آب‌دوست است تا ضمن افزایش بهره‌وری، منابع آبی این استان نیز حفظ شود.
این در حالی است که در بسیاری از جوامع توسعه یافته، امروز بحث واردات آب مجازی و حتی صادرات آن رونق گرفته است اما در مازندران همچنان اصرار بر تداوم الگوی کشتی است که به شدت الگوی آبی در این استان را تهدید می‌کند.
آمارها نیز نشان دهنده مصرف بسیار شدید آب در بخش کشاورزی نسبت به بخش های دیگر همچون صنعت و خدمات است.
از سویی دیگر، کشت برنج به عنوان مهم‌ترین منبع روزی کشاورزان مازندرانی محسوب می‌شود و باید پرسید چه راهکاری پس از تغییر الگوی کشت برای حفظ و یا افزایش درآمد” این کشاورزان در دستور کار قرار می گیرد.
هرچند محققان علوم کشاورزی راهکارهای جایگزین را اعلام کرده‌اند اما اینکه کشاورزان پس از مدت‌های طولانی که در کشت برنج رزق و روزی خود را جستجو کرده‌اند راضی به این تغییر الگوی کشت می‌شوند.
همه این فرضیه‌ها زمانی عینیت می‌یابد که کشاورز دریابد چه الگویی می‌تواند بهترین جایگزین از لحاظ درآمدی و سختی کار برای وی باشد.
به گزارش خبرشمال، هرچند تغییر الگوی کشت موضوعی است که با لایه‌های اجتماعی، اقتصادی و بعضا سیاسی شده در مازندران همپوشانی دارد اما زمانی که برای یک تحول بزرگ، باید حرکت شود، نیاز است برخی هزینه ها نیز صورت گیرد. در این میان نقش مسئولان و رسانه‌ها در این زمینه بسیار مهم و کاربردی به نظر می‌رسد.
طبیعتا، کنار گذاشتن جزیی‌نگری موجود در میان مردم، لزوم جلوگیری از تضاد منافع و مدرن شدن کشت محصولات جایگزین، همه و همه می‌تواند در ارتقای افزایش درآمد راهکار جایگزین موثر و موفق عمل کند اما سوال اساسی اینجا است آیا کشاورزی مازندران در برابر تغییر اقلیم و در ادامه محدودیت‌های اجباری استفاده از آب، دوام می‌آورد؟

منبع: خبرشمال

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

54 − 53 =